Przestępstwa przeciwko życiu i zdrowiu ujęte zostały w rozdziale XIX Kodeksu karnego i stanowią jedne z najpoważniejszych czynów przestępnych, za które ustawodawca przewidział surową sankcję karną. Przestępstwem przeciwko życiu i zdrowiu jest więc np. zabójstwo, przerwanie ciąży za zgodą oraz bez zgody, nieumyślne spowodowanie śmierci czy nieudzielenie pomocy. Z uwagi jednakże, iż jest to bardzo rozległa materia, poniżej zostały omówione tylko niektóre z przestępstw przeciwko życiu i zdrowiu, które w praktyce występują najczęściej i które wywołują najwięcej wątpliwości.

Przeczytaj także

Co muszę wiedzieć jako podejrzany/oskarżony?

            Odpowiedzialność karna za bójkę i pobicie została określona w jednym przepisie karnym, jednakże są to dwa, zupełnie odmienne czyny. Bójką jest starcie fizyczne pomiędzy co najmniej trzema osobami, z których każda jednocześnie atakuje i broni się. Podczas bójki przemoc jest zwykle bardzo duża i powstaje realne niebezpieczeństwo utraty życia człowieka lub wystąpienia ciężkiego bądź średniego uszczerbku na zdrowiu. Sąd Najwyższy bardzo szeroko interpretuje pojęcie udziału w bójce przyjmując, że sprawcą jest nie tylko osoba, która zadaje ciosy drugiej stronie, lecz także ten, kto w trakcie bójki zachęca innych do walki, ale sam czynnie w niej nie uczestniczy. Pobicie to z kolei fizyczna napaść co najmniej dwóch osób na jedną, przy czym strona atakująca zawsze posiada przewagę liczebną. Charakterystyczną cechą pobicia jest to, że strona atakowana nie dąży aktywnie do starcia, a co najwyżej broni się przed atakiem.

Przeczytaj także:

Główne specjalizacje

Przepisy Kodeksu karnego stanowią z kolei, że kto bierze udział w bójce lub pobiciu, w którym naraża się człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo nastąpienie skutku w postaci ciężkiego uszczerbku na zdrowiu lub naruszenie narządów ciała i rozstrój zdrowia na okres powyżej 7 dni, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3. Jeśli jednak następstwem bójki lub pobicia jest ciężki uszczerbek na zdrowiu człowieka, sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8. Odpowiedzialność karna zostaje ponadto dodatkowo zaostrzona, gdy następstwem bójki lub pobicia jest śmierć człowieka, wówczas sprawca podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

W interesie pokrzywdzonego na skutek pobicia leży więc, żeby sprawcy czynu zabronionego ponieśli karę i zostali skazani, pokrzywdzony może ponadto dochodzić naprawienia wyrządzonej mu na skutek pobicia szkody. Ustawa przewiduje ponadto surowszą odpowiedzialność karną za udział w bójce lub pobiciu, jeżeli podczas zdarzenia sprawca używa broni palnej, noża lub innego podobnie niebezpiecznego przedmiotu, taka osoba podlega wówczas karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

            Innym przestępstwem przeciwko życiu i zdrowiu jest nieumyślne spowodowanie śmierci. Za nieumyślne spowodowanie śmierci człowieka sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5, pamiętać jednakże należy, iż nie jest to uprzywilejowany typ zabójstwa. Do przyjęcia odpowiedzialności za nieumyślne spowodowanie śmierci dochodzi jedynie wtedy, gdy śmierć człowieka jest niezamierzonym następstwem działania sprawcy, polegającym na niezachowaniu obowiązku ostrożności w sytuacji, w której na podstawie normalnej zdolności przewidywania i ogólnego obowiązku dbałości o życie ludzkie lub przewidywania skutków własnych działań, można wymagać od człowieka, aby nie dopuścił do nastąpienia przestępczego skutku. Przepis stanowią bowiem, że czyn zabroniony popełniony jest nieumyślnie, jeżeli sprawca nie mając zamiaru jego popełnienia, jednak go popełnia na skutek niezachowania ostrożności wymaganej w danych okolicznościach, mimo, że możliwość popełnienia tego czynu przewidywał albo mógł przewidzieć. Istotą nieumyślności jest więc brak zamiaru popełnienia przestępstwa.

            Odpowiedzialności karnej za przestępstwo podlega również ten, kto naraża człowieka na bezpośrednie niebezpieczeństwo utraty życia albo ciężkiego uszczerbku na zdrowiu. Za czyn ten ustawodawca przewidział karę pozbawienia wolności do lat 3. Jeżeli jednak na sprawcy ciąży obowiązek opieki nad osobą narażoną na niebezpieczeństwo, wówczas podlega on karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. Przestępstwo narażenia na niebezpieczeństwo zostanie popełnione gdy np. lekarz zaniecha przeprowadzenia badań pacjenta, bądź gdy pracodawca zleci wykonanie pracownikowi wykonanie pracy z bezpośrednim zagrożeniem życia i zdrowia bez właściwego zabezpieczenia.

            Najpoważniejszym przestępstwem jakie można popełnić przeciwko człowiekowi jest zabójstwo, przepisy zaś w tym względzie stanowią, że kto zabija człowieka, podlega karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 8, karze 25 lat pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozbawienia wolności. Śmierć człowieka może nastąpić na skutek działania bądź zaniechania, zamiar spowodowania śmierci może zaś być bezpośredni, czyli sprawca chce śmierć określonej osoby spowodować, bądź ewentualny, czyli sprawca zdaje sobie sprawę z tego, że na skutek jego zachowania inna osoba może ponieść śmierć, lecz na skutek ten się godzi. Surowszej odpowiedzialności karnej za przestępstwo zabójstwa będzie podlegać jednakże ten, kto zabija człowieka ze szczególnym okrucieństwem, w związku z wzięciem zakładnika, zgwałceniem albo rozbojem, w wyniku motywacji zasługującej na szczególne potępienie oraz z użyciem materiałów wybuchowych, sprawca podlega wówczas karze pozbawienia wolności na czas nie krótszy od lat 12, karze 25 lat pozbawienia wolności albo karze dożywotniego pozbawienia wolności. Ponadto, tej samej karze podlega kto jednym czynem zabija więcej niż jedną osobę lub był wcześniej prawomocnie skazany za zabójstwo oraz sprawca zabójstwa funkcjonariusza publicznego popełnionego podczas lub w związku z pełnieniem przez niego obowiązków służbowych związanych z ochroną bezpieczeństwa ludzi lub ochroną bezpieczeństwa lub porządku publicznego. Jeśli jednak do zabójstwa doszło pod wpływem silnego wzburzenia usprawiedliwionego okolicznościami, sprawca może liczyć na nieco łagodniejszy wymiar kary, gdyż w takim przypadku ustawa przewiduje karę pozbawienia wolności od roku do lat 10.